Kenniscentrum van Yaper

Schijnzelfstandigheid ontstaat wanneer iemand zich als ZZP’er presenteert, maar feitelijk werkt in een arbeidsrelatie die overeenkomt met een dienstverband. Dit betekent dat de persoon werkt onder de voorwaarden van een werknemer (zoals gezag, vaste werkuren en salaris), maar administratief als ZZP’er wordt behandeld.

Schijnzelfstandigheid ontstaat wanneer iemand zich als ZZP’er presenteert, maar feitelijk werkt in een arbeidsrelatie die overeenkomt met een dienstverband. Dit betekent dat de persoon werkt onder de voorwaarden van een werknemer (zoals gezag, vaste werkuren en salaris), maar administratief als ZZP’er wordt behandeld.

Om schijnzelfstandigheid te voorkomen, is het essentieel dat zowel opdrachtgevers als opdrachtnemers de juiste overeenkomst kiezen die past bij de feitelijke arbeidsrelatie. Gebruik de keuzehulp van de Rijksoverheid om te bepalen of er sprake is van een ZZP-opdracht of een dienstverband. Let daarbij op hoe er in de praktijk wordt gewerkt en welke kenmerken horen bij een ZZP-klus of een opdracht in loondienst.

Als je als schijnzelfstandige wordt aangemerkt, kunnen de gevolgen voor je inkomsten ingrijpend zijn. De Belastingdienst kan de arbeidsrelatie herkwalificeren als een dienstverband, waardoor je werkgever (of opdrachtgever) en jij belasting en sociale premies moeten betalen over de ontvangen inkomsten. Dit kan ook leiden tot terugvordering van premies over een langere periode, wat kan resulteren in aanzienlijke naheffingen.

Op 1 november 2024 publiceerde de Belastingdienst de ‘Toelichting Beoordeling Arbeidsrelaties’. Dit document biedt meer informatie over de feiten en omstandigheden die een rol spelen bij het beoordelen van de arbeidsrelatie tussen opdrachtgever en opdrachtnemer.
De beoordeling is verdeeld in twee fasen: de uitlegfase en de kwalificatiefase. In de uitlegfase wordt gekeken naar werkafspraken en de uitvoering daarvan. In de kwalificatiefase wordt bepaald of de afspraken voldoen aan de kenmerken van een arbeidsovereenkomst. Er wordt gekeken naar negen factoren die voortkomen uit het Deliveroo-arrest. Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft een online tool ontwikkeld om ondernemers te helpen bij het beoordelen van arbeidsrelaties, gebaseerd op het Deliveroo-arrest.

De wet DBA, ingevoerd in 2016, is bedoeld om de beoordeling van arbeidsrelaties te vereenvoudigen en misbruik van de VAR-verklaring te voorkomen. De wet bleek echter niet altijd duidelijk genoeg, wat leidde tot onzekerheid bij ZZP’ers en opdrachtgevers. Daarom werd de wet tijdelijk opgeschort en het handhavingsmoratorium ingesteld. Dit moratorium liep eind 2024 af, waarna de wet DBA weer toegepast werd. De wet helpt bij het bepalen of iemand als ZZP’er of werknemer wordt beschouwd, met als doel misbruik te voorkomen.

Het handhavingsmoratorium was een tijdelijke regeling die sinds de invoering van de wet DBA gold. Het hield in dat de Belastingdienst zich voorlopig niet strikt bezighield met het handhaven van regels rondom schijnzelfstandigheid. Gedurende deze periode riskeerden ZZP’ers geen boetes of naheffingen zolang de wet DBA niet duidelijk genoeg was. Dit moratorium eindigde op 1 januari 2025, waarna de Belastingdienst weer strengere controles uitvoert.

Dit betekent dat de Belastingdienst weer volledig handhaaft op de naleving van de Wet DBA. Opdrachtgevers en ZZP’ers moeten er dus op voorbereid zijn dat er nu strenger gecontroleerd wordt op de aard van de arbeidsrelaties.

Tot 2016 werd de Verklaring Arbeidsrelatie (VAR) gebruikt om te bepalen of iemand als ZZP’er werd beschouwd. In 2016 werd de VAR vervangen door de Wet DBA. Dit leidde echter tot verwarring en onzekerheid, waardoor het handhavingsmoratorium werd ingesteld. Per 1 januari 2025 werd deze ‘pauze’ beëindigd, en controleert de Belastingdienst opnieuw of arbeidsrelaties correct zijn beoordeeld. Tot 2026 geldt nog wel een overgangsperiode waarin opdrachtgevers en ZZP’ers nog geen boete krijgen als zij kunnen bewijzen dat zij stappen zetten tegen schijnzelfstandigheid.

De Wet Verduidelijking Arbeidsrelaties (VBAR) verduidelijkt de regels rond zelfstandig ondernemerschap. De wet bestaat uit twee delen: een beoordeling van de arbeidsrelatie en een rechtsvermoeden op basis van het uurtarief. Het wetsvoorstel is nog in behandeling, maar in 2024 werd een aangepast voorstel naar de Raad van State gestuurd. De wet moet nog goedgekeurd worden door de Tweede en Eerste Kamer.

Als je twijfelt over schijnzelfstandigheid en alternatieven zoekt voor het werken met ZZP’ers, zijn er verschillende opties:

1. In dienst nemen: Dit biedt een sterkere band tussen werknemer en bedrijf, maar brengt wel de verplichtingen en risico’s van een werkgever met zich mee.
2. Inlenen via een payroll- of uitzendorganisatie: De organisatie wordt de formele werkgever, waardoor je geen werkgeversrisico’s hebt en de administratieve verplichtingen niet zelf hoeft te verzorgen.

Wanneer je een ZZP’er in loondienst neemt, kun je nieuwe arbeidsvoorwaarden afspreken, zolang het minimumloon en de geldende cao-voorwaarden worden nageleefd. Als er echter sprake is van schijnzelfstandigheid, kan de overgang naar loondienst als opvolgend werkgeverschap worden gezien, waardoor de arbeidsvoorwaarden niet ongunstiger mogen zijn dan voorheen.

Nee, het in dienst nemen van een ZZP’er betekent niet automatisch dat er sprake van schijnzelfstandigheid was. De arbeidsrelatie in loondienst kan een nieuwe situatie zijn, die losstaat van het verleden als ZZP’er.

Ja, bij schijnzelfstandigheid kan de ZZP’er vakantiegeld tot vijf jaar terugvorderen. Zonder schijnzelfstandigheid is de ZZP’er zelf verantwoordelijk voor het vakantiegeld.

Als een ZZP’er als werknemer wordt aangemerkt, geldt het arbeidsrecht met terugwerkende kracht. Dit kan leiden tot recht op een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd, afhankelijk van de duur en aard van de tijdelijke arbeidsovereenkomsten.

Als een ZZP’er schijnzelfstandig blijkt te zijn en het uurtarief onder het wettelijk minimumloon valt, kan de ZZP’er het verschil vorderen tot vijf jaar terug, inclusief cao-bepalingen zoals overwerktoeslagen en andere vergoedingen.